headerbeeld

Kiembaanmodificatie

Kiembaanmodificatie is het veranderen van het DNA in de cellen in een menselijk embryo. Een actueel thema aangezien de mogelijkheden van kiembaanmodificatie recent in een stroomversnelling zijn gekomen door de ontdekking van CRISPR-Cas.

DNA

Het menselijk lichaam is opgebouwd uit kleine stukjes: cellen. Iedere cel is opgebouwd uit nog kleinere deeltjes, chromosomen. En deze chromosomen zijn opgebouwd uit DNA. DNA ziet eruit als een wenteltrap. Het is een lange kronkelende sliert met treden. Iedere trede heeft een eigen letterpaar, A- T of C- G. De volgorde van de treden is verschillend, en zo heeft ieder DNA een eigen code of patroon.

DNA

CRISPR-CAS

DNA is opgebouwd uit verschillende stukjes code die zich herhalen en zichzelf kunnen kopiëren. Dit zijn de CRISPR: Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats ofwel groepjes, regelmatig onderbroken, korte herhalingen van patronen.

CRISPR speelt een belangrijke rol in het afweersysteem van bacteriën. Als een virus een bacterie binnendringt, kopieert het CRISPR een stukje van het DNA van het virus. Zo onthoudt de bacterie het virus. Dringt het virus de bacterie nog een keer binnen, dat wordt het gevaar meteen herkent. Het enzym (eiwit) ‘CAS’ komt vervolgens in actie en knipt het DNA van het virus in stukjes zodat het virus doodgaat.

Menselijk DNA repareren

Menselijke cellen delen zichzelf. Tijdens dit delen kopieert het DNA zichzelf zodat in beide cellen hetzelfde DNA zit. Tijdens dit delen gaat soms iets mis. Ergens in het DNA patroon verandert dan een stukje code. Dit heet een mutatie. Zo’n mutatie kan ervoor zorgen dat je kanker krijgt of een erfelijke ziekte, bijvoorbeeld taaislijmziekte. Het enzym CAS uit het afweersysteem van bacteriën, werkt ook bij mensen. Dankzij CAS kan de mutatie, het bewuste stukje CRISPR met de verkeerde code, worden weggeknipt. Vervolgens kan ook via CAS een nieuw, gewenst stukje CRISPR worden toegevoegd. Kapot DNA kan dus worden gerepareerd. Deze techniek biedt mensen met een erfelijke ziekte mogelijkheden voor behandeling. Met CRISPR-CAS kan ook het DNA van embryo’s kan worden aangepast. Zo kan worden voorkomen dat erfelijke ziekten worden doorgegeven aan kinderen.

Embryo’s kweken om te vernietigen

CRISPR-CAS techniek lijkt een veelbelovende techniek. Geweldig om ziekten als kanker te kunnen behandelen of zelfs te voorkomen. Maar er zijn nog veel vragen over de effectiviteit en de gevolgen van deze DNA-aanpassing op de lange termijn.  Daarom is er onderzoek nodig. En voor dat onderzoek gebruiken wetenschappers embryo’s die over zijn na IVF-trajecten. Na afloop van het onderzoek worden de embryo’s vernietigd. Nu zijn er te weinig embryo’s beschikbaar om alle onderzoeken te kunnen uitvoeren. Daarom willen wetenschappers embryo’s kweken – puur voor onderzoek. Deze embryo’s hebben dus geen enkele waarde in zichzelf als pril mens. Ze hebben enkel onderzoekswaarde.

 

 

 

Verantwoordelijkheid

Kiembaamodificatie is een onderwerp waarover maatschappelijke discussie nodig is. Als maatschappij stellen wij wetenschappers, door tijd en geld, in de gelegenheid om onderzoeken uit te voeren. Omdat wij allemaal deel uitmaken van die maatschappij, zijn wij ook allemaal verantwoordelijk voor de uitkomsten dit onderzoek. De vraag is dan ook hoe wij die verantwoordelijkheid invullen. Waar leggen wij de grenzen voor het onderzoek? Nemen wij onze verantwoordelijkheid en durven wij te stellen dat embryo’s niet mogen worden gekweekt voor onderzoeksdoeleinden? Dwingen wij af dat CRISPR-CAS alleen mag worden gebruikt om erfelijke aandoeningen te voorkomen en niet om de volmaakte mens te kweken?

Beschermwaardigheid van het embryo

Tot nu toe is embryo’s kweken voor onderzoeksdoeleinden  in Nederland niet toegestaan, maar de Gezondheidsraad gaf in maart 2017 het advies aan de minister dit wel toe te staan. De raad beargumenteert dat wanneer kweekembryo’s – onder strikte voorwaarden – worden gebruikt voor onderzoek dat gericht is op het voorkomen van ernstige aandoeningen dit niet in strijd is met de menselijke waardigheid.

Een embryo is pril leven en is intrinsiek waardevol. Embryo’s verdienen dus bescherming. De NPV vindt dat embryo’s er niet zijn om gebruikt te worden, maar om voldragen te worden in de veilige omgeving van een baarmoeder (of ‘moederschoot’, om het maar eens ouderwets warm te zeggen.) Embryo’s kweken voor het verrichten van wetenschappelijk onderzoek, hoe nobel de doelen ook zijn, acht de NPV in strijd met de menselijke waardigheid.

Meer weten?