headerbeeld

Vier kritische opmerkingen bij een Actief Donorregistratiesysteem

8 mei 2017

Bij een actief donorregistratiesysteem (ADR) wordt aan alle Nederlanders ouder dan 18 via de post gevraagd of ze wel of geen orgaandonor willen zijn. Als ze na twee brieven niet hebben gereageerd, worden ze als donor geregistreerd. Bij die mensen komt ‘geen bezwaar’ te staan in het donorregister, daarmee zijn ze in principe orgaandonor. Ze krijgen daar bericht van, per post, en de keuze kan altijd nog worden gewijzigd. Vier kritische opmerkingen bij dit systeem.

1. Orgaandonatie vraagt morele keuzes

In ons land heeft 40% van de mensen hun keuze ten aanzien van orgaandonatie laten vastleggen. Ongeveer een kwart geeft toestemming om na het sterven tot orgaandonatie over te gaan en ongeveer 10% laat de nabestaanden beslissen. Veel mensen hebben hun keuze (nog) niet laten vastleggen. Belangrijke vraag is of de overheid zo ver mag gaan om ‘geen bezwaar’ te registreren als mensen geen keuze maken, om wat voor reden dan ook. De essentie van het verschil in registratie is niet wie de keuze maakt (de persoon zelf of de nabestaande), maar dat er automatisch conclusies worden getrokken door een wetgever en uitvoerenden op de werkvloer die ‘geen bezwaar’ interpreteren als een positief besluit. Het huidige systeem toont aan dat we nog meer de indringende morele vraag aan mensen moeten stellen om tijdens hun leven na te denken over orgaandonatie en hun keuze vast te leggen. Als er meer wordt gesproken over orgaandonatie binnen familieverband hoeft het niet als problematisch worden ervaren als nabestaanden na het overlijden van een geliefde naar orgaandonatie wordt gevraagd.

2. ADR maakt inbreuk op de lichamelijke integriteit

De belangrijkste vraag is niet wat een ADR-systeem doet met de zelfbeschikking van mensen, maar wat het betekent voor de lichamelijke integriteit. Van wie is het lichaam? Opnieuw de vraag of de overheid  en de uitvoerende zorgprofessionals de conclusie mogen trekken dat een lichaam gebruikt mag worden voor orgaandonatie als mensen geen keuze hebben gemaakt, waardoor automatisch ‘geen bezwaar’ staat genoteerd. Het argument dat veel weigerende nabestaanden achteraf spijt hebben, kan geen doorslaggevend argument zijn. Het probleem van weigerende nabestaanden laat vooral zien dat er passende aandacht, rust, ruimte en een goede uitleg in een gesprek over orgaandonatie nodig zijn. ADR leidt tot verdere juridisering en toenemende druk bij nabestaanden. Nabestaanden moeten namelijk met bewijslast komen om van orgaandonatie af te zien op het moment dat een ‘geen-bezwaar’ staat geregistreerd. Bij de NPV zijn inmiddels verschillende ervaringsverhalen bekend van nabestaanden die toestemming hebben gegeven voor orgaandonatie in situaties waarin wensen van overledenen niet waren geregistreerd. Belangrijk daarin was de context van rust en ruimte om in de geest van de overledene na te kunnen denken, zonder druk van buitenaf.

3. Vergelijkingen met andere Europese landen gaan mank

In Europa zijn er verschillende landen met een ‘ja-tenzij-donorregistratiesysteem’. Maar het ADR en het ja-tenzij-systeem zijn niet hetzelfde. Vergelijkingen gaan daarom snel mank. In Nederland zou ADR negatief kunnen uitpakken. Tijdens de laatste Donorweek (10 tot 17 oktober 2016) hebben zich voor het eerst meer mensen gemeld die geen organen willen afstaan dan wel. Van de bijna 31.844 nieuwe registraties was het 5.414 keer Ja (17 procent) en maar liefst 26.430 (83 procent) Nee. Ook bij de mensen die hun registratie lieten wijzigen, pakte het negatief uit. Er werden 6.511 bestaande registraties in een Ja (37 procent) veranderd en 11.025 in een Nee (63 procent). Het kan te maken hebben met iets ‘typisch Nederlands’: bij verplichte keuzes haken mensen af. ‘Als het zo moet, dan hoeft het van mij niet.’

4. Laat orgaandonatie een vorm van donatie blijven

Het is de grote vraag of de overheid een keuze voor orgaandonatie moet afdwingen. Een overheid moet haar grenzen kennen. De overheid kan mensen aanspreken en aansporen tot keuzes, ondersteund met wervende campagnes. Maar de keuze om je keuze te laten registreren in een donorregister is echt aan mensen zelf. Bij orgaandonatie gaat het niet om een gift aan de overheid, maar een gift tussen mensen onderling. We spreken immers over orgaandonatie. De vraag waar donoren voor staan is of zij een mogelijk levensreddende gift willen doen aan een onbekende, maar met een grote impact op het stervensproces en de nabestaanden. Dit vraagt een offer. Dat offer mag gebracht worden, zeker zelfs. Maar dit offer, deze gift mag niet afgedwongen worden. Door allereerst de drempels en vragen van mensen serieus te nemen, wordt een belangrijke stap gezet. Dit helpt hen te kiezen. Dit blijkt ook tijdens de talloze avonden over het thema orgaandonatie waar de NPV een bijdrage aan levert. Laat orgaandonatie een zaak blijven tussen burgers onderling.  Getypeerd als naastenliefde voor wie daar wel voor kiezen, en dit als naastenliefde beleven en met blijvend respect voor degenen die daar niet voor kiezen. Aan de vrijblijvendheid rondom orgaandonatie moet een einde komen, aan de vrijwilligheid niet.

Wilt u toestemming geven voor cookies?

De NPV maakt gebruik van cookies om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken een reactie via social media te plaatsen en om de ingevulde contactformulieren op de juiste wijze te kunnen verwerken. Hieronder kunt u toestemming geven voor het plaatsen van cookies. Wilt u meer weten over uw privacy bij de NPV? Lees dan de privacy- en cookieverklaring of neem contact op via privacy@npvzorg.nl.